Eerste versie – het einde

Als het middendeel gelukt is, als je het gevoel hebt dat de bal recht voor het doel ligt, dan is het eind het stuk waarbij ik mezelf mag belonen. Al die mooie beelden die ik heb bedacht, de ontroerendste zinnen, ik mag  schieten.

Tijdens het moeilijke werk aan het midden, doemt er, als het goed gaat, een beeld van het einde vanzelf op. Het is inderdaad vaak een beeld. Wie tekst schrijft moet in beelden denken. Schrijven doe je met je fototoestel.

Het echte thema

Er komt ook iets anders te voorschijn tijdens het moeilijke werk aan het midden. Het thema. Niet zozeer het thema dat je aan het begin met jezelf en je opdrachtgevers of met wie dan ook hebt afgesproken: ‘we maken een verhaal over de economie, de TTIP en over de grote volksverhuizingen van dit moment’, maar het échte thema. Datgene waarvan je niet wist dat je het wilde zeggen. Als je het beeld kunt vinden dat het echte thema verenigt met een voor jouw gevoel belangrijk beeld, dan zit het goed. Bij mij komt het vaak neer op het thema van een onmogelijke liefde. Dat is nooit waar het bij om begonnen is, ik denk nooit: Hoe krijg ik het thema van de onmogelijke liefde er in  verwerkt? – maar het sluipt er tijdens het werk vaak gewoon in.

In de masterclass van Aaron Sorkin zit Sorkin aan tafel met een stel jonge schrijvers. Het is eigenlijk best goeie televisie wat je dan ziet. Aaron Sorkin is altijd gekleed alsof hij onderweg is naar de golfclub, nogal kakkineus, wat enige afstand creëert, maar in deze afleveringen zie je hem hard aan het werk. Hij bonkt met zijn hoofd op tafel, vertelt flauwe grappen (vaak ten koste van de machteloze jongelui, die hopen een stap in hun carrière als schrijver te kunnen maken en die dus afhankelijk van hem zijn), zegt hele tijden niks en soms zie je pure wanhoop in zijn ogen. Je ziet de strijd van een schrijver, met zijn geheugen, met zijn -vindt hijzelf- gebrek aan intelligentie, met zijn tekortkomingen. Hij staat plotseling op en gaat dan weer zitten, hannest met zijn beide brillen en drinkt zonder dorst te hebben. Dan gaat hij rechtop zitten, slaat energiek met de vlakke hand op de tafel en schrijft op een kaartje: Scene 1: C.J. geeft een persconferentie. Opluchting alom.’Ik doe in pratende mensen, die intelligenter zijn dan ik,’ zegt Aaron Sorkin. Zijn techniek bestaat er uit die mensen onder de grootst mogelijke stress te zetten, waardoor elke mogelijke persoonlijke relatie onder druk komt te staan.

De relatie met het begin

Het einde is terug te koppelen naar het begin. Je begint met Roodkapje en haar moeder. En je eindigt met Roodkapje en de Moeder (En de grootmoeder en de jager) Je begint met een Assepoester en een vader, je eindigt met een Assepoester en een prins. Soms zijn we terug bij het begin (maar dan anders) en soms is het einde een volmaakt contrast met het begin: een mysterie opgelost, een misdaad gestraft, een liefde gevonden. Van droefenis naar vreugde, van vreugde naar droefheid, van gevangenschap naar bevrijding. En soms, en dat zijn de chicste, is het gemengd. Ja het mysterie is opgelost, maar… (ten koste van de integriteit die de held in het begin nog wel had; haar huwelijk is over; de misdadiger is zijn beste vriend).

Ik zie het eind ook graag als: Er is nog maar één ding dat moet gebeuren. Is hij op tijd bij zijn moeder om te zeggen dat vader gered is? Kan zij, voor het afscheid, de dingen nog zeggen die gezegd moeten worden? Je verhaal is teruggebracht tot éen vraag, die te beantwoorden is met óf een ja óf een nee. Zal Roodkapje overleven? Zal de prins Assepoester weten te vinden? Zit het antwoord van het mysterie werkelijk in de doos van John Doe? Zal Rocky Balboa de wedstrijd winnen? Je hebt dat moeilijke midden nodig om die éne vraag belangrijk te maken. Als de manipulaties van de wolf er iet waren geweest had het ons niets uitgemaakt of Roodkapje zal overleven of niet.

Twee glazen wijn

Als ik het einde in mijn hoofd heb, kan ik het razendsnel opschrijven. Het kost me geen enkele moeite. Vaak is het ook korter dan ik me het oorspronkelijk had voorgesteld. Gewoon en kwestie van er mee stoppen voor het ondraaglijk sentimenteel gaat worden.  Ik kan het zelfs opschrijven nadat ik een glas wijn heb gedronken. En als ik een paar uur later klaar ben, drink ik, enigszins verbaasd over dat het nu ineens zo ver is, nog een glas. Want de pagina’s zijn vol.

Gepubliceerd door Jan

Vanaf 1986 schrijf ik professioneel voor theater, TV en film. Bovendien geef ik les aan diverse schrijfopleidingen en ondersteun producties inhoudelijk/dramaturgisch.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *