Tweede versie

Het papier is vol. Het ziet er niet uit. Maar het moeilijkste werk is gedaan en het is in het creatieve proces de belangrijkste fase.  Tegelijk is het iets dat je met goed fatsoen aan niemand kunt laten lezen, want er mankeert van alles aan. Ik heb wel eens zo’n versie laten lezen door een regisseur en producent in de veronderstelling dat zij professioneel genoeg zijn om er doorheen te kijken, om de waarde er van in te zien. Dat was niet het geval. ‘Wat is dat voor rotzooi!’ riepen ze geschrokken uit, en ik werd van het project gehaald. Het gigantische voordeel van deze eerste versie, deze kladversie, deze kop-tegen-de-muur versie is dat het er hoe dan ook is en dat je er nu lekker aan kunt werken.

Vrijheid

Soms is het goed om een script met z’n tweeën te schrijven. Dan kan de een de puinbak  van de ander voor kennisgeving innemen en zeggen: ‘Ik begrijp wat je bedoelt, maar volgens mij kan het scherper, grappiger of schrijnender worden opgeschreven’.  In de meeste gevallen ben ik helaas beide personen zelf. Het is dus belangrijk om met hernieuwde lust en energie aan de taak te beginnen.

Mijn doel is om de grootst mogelijke vrijheid en het grootst mogelijke plezier aan het werk te beleven. Er is al ellende genoeg op de wereld. Zelfs in de tweede versie sta ik mezelf óók toe omwegen te bewandelen, een nieuwe laag er aan toevoegen — het is niet alleen maar weghakken en bijpoetsen, maar ook en nog steeds er bij avonturieren. Vaak is de tweede versie nog langer dan de eerste.  Maar ik schrap ook dingen, hoewel ik me daarbij probeer te beperken tot de dingen die er écht niet bij horen en dingen waar ik me voor schaam, zo slecht.

Wandeling

Het heeft me mijn hele loopbaan als toneelschrijver gekost om van het gevoel van zinloosheid af te komen, die tijdens een eerste versie op je rust, namelijk de gedachte: ‘Waarom zou ik dit opschrijven als ik het later toch weer in de tweede versie ga schrappen?’ – Ik moest mezelf aanleren te bedenken dat de functie van een eerste versie iets totaal anders is dan die van de tweede. Een eerste versie is geen bouwtekening, waar alles al in idee aanwezig is, waar je al weet waar alles komt, tot op de deuren en de stopcontacten nauwkeurig. Nee, die eerste versie moet je zien als een wandeling naar een nog onbekende stad. Bij de tweede versie ken je de weg al een beetje en kun je al veel doelgerichter zijn. En bij de derde versie ken je de weg door en door.

Aaron Sorkin volgt de volgende methode: Als hij een eerste versie af heeft print hij het uit, legt dat naast zijn toetsenbord en begint opnieuw te typen. Hij bewerkt het bestand niet, nee, hij begint gewoon opnieuw. Iedere zin komt weer langs, iedere zin wordt gewikt en gewogen. Als die versie klaar is en naar zijn zin, typt hij het nog een keer op, maar dan uit zijn hoofd. Inmiddels zit het stuk dan al zo geramd, dat dat makkelijk gaat.

Beginner

Even wat anders: Best gek dat ik terugval op iets dat eigenlijk een beginnerscursus is. Ik ben niet echt een beginner. Maar ik vind, veel anders dan beginnerscursussen volgen heeft geen zin, de algemene dingen over plot en personage spanning en scènes zijn redelijk snel geleerd. Net als bij een gitaar. Die akkoorden heb je snel genoeg onder de knie. Maar dat is nog niet echt spelen. Dat duurt de rest van je leven om te leren en dat doe je hoofdzakelijk zelf. Door de kunst van anderen af te kijken, door kritisch te zijn en door om te gaan met mensen die er verstand van hebben. Het is heerlijk om af en toe weer naar dat basisniveau terug te keren, om iemand in andere bewoordingen  te horen vertellen wat ik al weet. Want soms glipt er ook iets nieuws doorheen. Een heel script overschrijven lijkt me bijvoorbeeld geen gek idee.

Dit waren vier posts, die er over gingen hoe van lege pagina’s naar volle pagina’s van een zekere kwaliteit te komen. Het onderliggende motief was de werkhouding van de schrijver over de beperkingen die je je oplegt en welke ruimte en vrijheid je kunt nemen. En dat allemaal naar aanleiding van de masterclass van Aaron Sorkin. Kost negentig dollar en het is best leuk. Vooral als je fan bent van A few good men The social Network en The West Wing.

 

Gepubliceerd door Jan

Vanaf 1986 schrijf ik professioneel voor theater, TV en film. Bovendien geef ik les aan diverse schrijfopleidingen en ondersteun producties inhoudelijk/dramaturgisch.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *