Reactionairen

Volgens mij zit het zo. Het is maar mijn mening en ik denk ook niet dat -ie zo origineel is, maar ik denk dat wat zich nu als een rechtse revolutie laat aanzien, iets heel anders is. Ik probeerde te bedenken wat de voedingsbodem is van deze woede, die heeft geleid tot Brexit, Trump, de opkomst van de heer Wilders. Ik zocht niet naar economische, militaire, moralistische een politieke oorzaken. Ik ben toneelschrijver en zocht vooral naar het onderliggende gevoel. En dat is het gevoel dat er Iets Uit Handen Is Genomen. Er is een grote groep mensen, uit alle lagen van de bevolking, die om de een of andere reden niet mee wensen doen met ontwikkelingen die toch gebeuren. Bijvoorbeeld de man-vrouw verhoudingen. Steeds meer vrouwen bekleden functies die vroeger vanzelfsprekend door mannen zijn vervuld. Een crimineel staat voor een vrouwelijke rechter. Er zijn gezinnen waarbij de vrouwen werken, status hebben, en mannen niet. Dat geeft een gevoel van verlies. Dat wat nooit zou gebeuren, de orde die onveranderlijk leek, voltrekt zich nu toch. Hetzelfde geldt voor het idee dat mensen uit andere culturen de status krijgen, zelfs burgemeester worden, die voor de meeste van de traditionele bevolking onbereikbaar zijn. Eén berichtje over de huisvesting van een ‘nieuwe nederlander’, waar een ‘oude nederlander’ jarenlang op een huis moet wachten en de razernij is compleet. Maar ook de leiders van de grote oude industrie, de mastodonten van de oude industrieel revolutie: De olie-industrie. Langzamerhand vindt men andere energiebronnen, of men wil of niet, de olie wordt goedkoper, ooit machtige mannen voelen nu dat de bodem onder hun bestaan wegvalt. Het accepteren van een ecologische kijk op de mens in verhouding met de rest van de natuur in plaats van het denkbeeld dat de natuur er alleen voor het welbevinden van de mens is en anders bestreden moet worden, is ook een verandering die nu zo immanent is, dat die voor velen onverdraaglijk is. Hetzelfde geldt voor landsgrenzen en het relatieve superioriteitsgevoel dat binnen die grenzen gecultiveerd kan worden. Dat is zonder die grenzen een stuk moeilijker. Statusverlies. ‘verlies van soevereiniteit’. Ik vind het belangrijk te vertellen dat de oorzaken van al deze ontwikkelingen niet politiek of ideologisch zijn. Als altijd in de geschiedenis zijn het de uitvindingen die de staat van de mensen hebben veranderd. Er wordt niets uitgevonden om een toestand te verslechteren. Zelfs van de atoombom moest op een -weliswaar verknipte- manier de vooruitgang dienen. Belangrijker dan innovaties op wapengebied zijn die op het gebied van landbouw, communicatie, transport en gezondheid: innovaties waarbij steeds minder mensen voor steeds meer mensen kunnen zorgen, innovaties waarbij steeds meer mensen gezonder oud worden, door anticonceptie over hun eigen leven kunnen beschikken. Innovaties waarbij steeds grotere delen van de wereld makkelijk bereikbaar zijn. Eigenlijk hoeven we steeds minder te werken, is werk een schaars goed aan het worden en betekent werk statusverlies. Het begrip ‘werk creëren’, wat de overheid moet doen, suggereert al dat er werk verzonnen moet worden om de mensen rustig te houden.
De grote veranderingen pakken niet voor iedereen positief uit. Want stel je voor. Je werk wordt je uit handen genomen, een Turk woont naast je en heeft een duurdere auto, je vrouw verdient meer dan jij en als je uit verveling naar de kroeg gaat mag je er niet eens meer een peuk op steken. Met Sinterklaas pakken ze je Zwarte Piet af en als je door de stad loopt moet je je best doen om één zin Nederlands te horen. Dat is om razend van te worden. Van deze razernij valt blijkbaar politiek te maken. Er ontstaan elites die meer op de veranderingen zijn toegesneden, oude elites verdwijnen – maar weigeren zich vooralsnog onbetuigd te laten. Er wordt een waardenpatroon geschapen die de waarden van vóór de grote uitvindingen idealiseren, maar doordat zij zelf al gebruik maken van die ontwikkelingen, de twitterende populistenleiders, zien we dat ze in feite machteloos staan. Dit lijkt het momentum van rechts te zijn, maar het is het opflakkeren van een vlam voordat die uitdooft.
Het betekent trouwens niet dat er ongevaarlijke tijden aanbreken. Het gevecht zal nog hard en gemeen kunnen worden, en we zullen moeten blijven staan voor een zekere waardigheid, maar het is als op een zeilschip, waarvan de bemanning met elkaar slaags is geraakt: uiteindelijk hebben de golven en de stromingen en de wind het voor het zeggen.

Gepubliceerd door Jan

Vanaf 1986 schrijf ik professioneel voor theater, TV en film. Bovendien geef ik les aan diverse schrijfopleidingen en ondersteun producties inhoudelijk/dramaturgisch.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *